Giriş
Türk Hukukunda şirket türleri ticari hayatın ihtiyacı doğrultusunda oluşturulmuş bir kavramdır. Türk Ticaret Kanunu'nda ("TTK") şirket türleri sınırlı olarak sayılmıştır ve sayılanlar dışında bir türde şirket kurulamayacaktır. Şirket kurulurken türünün seçilmesi zorunlu olmakla birlikte, Kanunda şirketlere daha sonradan türünü değiştirebilme imkanı tanınmıştır.
Tür Değiştirme Nedenleri
Tür değişikliği kavramının mevzuatta herhangi bir tanımı yer almamaktadır. Öğretide ise tür değiştirme, ticaret şirketlerinin bir türden, kanunda yer verilen başka bir türe ekonomik bütünlüğünü ve tüzel kişiliğini korumak kaydıyla tasfiye yapılmaksızın dönüşümü olarak tanımlanmaktadır.1
Türk hukuk sisteminde bazı alanlarda faaliyet gösterebilmek kanunla veyahut idari düzenlemelerle belli şirket türlerine tanınmıştır. Şirketler bu alanlarda faaliyet gösterebilmek için türlerini değiştirmek durumunda kalabilmektedirler. Bazen de ortaklar, sorumluluklarını azaltmak veyahut pay devri işlemlerini kolaylaştırmak adına tür değişikliği talep edebilmektedirler. Genel olarak şirketler kendi avantajları doğrultusunda tür değişikliği yapmaktadırlar.
Tür Değiştirme Kavramı
Şirketlerin tasfiye edilmeksizin, ekonomik anlamda devamlılığını koruyarak dönüşmesine tür değişikliği denir. TTK'nın 180. Maddesinde de belirtildiği üzere tür değişikliği bir şirketin hukuki şeklini değiştirmesidir. Yeni türe dönüşen şirket sona ermemektedir ve eski şirketin devamı niteliğindedir. Önemle belirtilmelidir ki tür değiştirmeden söz edebilmek için eski tür şirketin varlığının sona ermemiş olması, yeni türe tüm ayniyetiyle dönüşmüş olması gerekmektedir. Aksi halde bir tür değişikliğinden söz edilemeyecektir.
Tür değiştirmenin iki çeşidi bulunmaktadır. Bunlardan biri devredici tür değiştirme diğeri ise biçim değiştirici tür değiştirmedir. Devredici tür değiştirmede istenilen türde yeni bir ortaklık kurulur ve eski tür ortaklık tasfiye edilmeksizin yeni türe devredilir. Eski tür şirketin malvarlığı ve diğer değerlerinin tamamı yeni tür şirkete devredilir ve devir tamamlandıktan sonra eski tür şirketin feshi tescil edilerek ticaret unvanı sicilden silinir. Biçim değiştirici tür değiştirmede ise tüzel kişilikte herhangi bir değişiklik olmadan tür değişikliği meydana gelmektedir. Eski tür şirket bazı işlemler sonucunda yeni tür şirkete dönüşür ve eski şirketin tasfiyesi veya mal varlığının devri yapılmaz.
Değişiklik Yapılabilecek Şirket Türleri
Şirket türleri TTK'nın 124. maddesinde sayılmıştır. İlgili maddeye göre ticaret şirketleri, kolektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şeklinde kurulabilir. Kolektif ile Komandit şirketler şahıs şirketi, anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş şirketler sermaye şirketi olarak sınıflandırılmıştır. TTK'nın 181. Maddesinde ise tür bazında geçerli olacak değişiklikler sayılmıştır. Buna göre;
- Bir sermaye şirketi; başka türde bir sermaye şirketine veya bir kooperatife dönüşebilir.
- Bir kollektif şirket; bir sermaye şirketine, bir kooperatife veya bir komandit şirkete dönüşebilir.
- Bir komandit şirket; bir sermaye şirketine, bir kooperatife veya bir kolektif şirkete dönüşebilir.
- Bir kooperatif; bir sermaye şirketine dönüşebilir.
Tür değişikliği halleri TTK'da sınırlı sayıda sayılmış olup bu haller dışında yapılacak değişiklikler geçerli olmayacaktır.
Tür Değişikliği Prosedürü
Şirketlerde tür değişikliği yapılabilmesi için yönetim organının tür değiştirme planı düzenlemesi ve bu planın genel kurul tarafından onaylanması gerekmektedir. Tür değiştirmek isteyen şirketin yönetim organının hazırlayacağı plan, TTK m. 186 uyarınca aşağıdaki hususları içermelidir:
- Şirketin tür değiştirmeden önceki ve sonraki ticaret unvanını, merkezini ve yeni türe ilişkin ibare
- Yeni türün şirket sözleşmesi
- Ortakların tür değiştirmeden sonra sahip olacakları payların sayısını, cinsini ve tutarını veya tür değiştirmeden sonra ortakların paylarına ilişkin açıklamalar
Bahsedilen plan hazırlandıktan sonra bir de tür değişikliğine ilişkin yazılı bir rapor hazırlanmalıdır. Bu raporda TTK m. 186'ya göre tür değiştirmenin amacı, sonuçları, yeni türe ilişkin yerine getirilen hükümler, yeni şirket sözleşmesi, ortakların değişiklikten sonra paylarında meydana gelecek değişim oranı ve yeni tür sebebiyle doğacak hukuki ve ekonomik yükümlülükler belirtilmelidir. Bu raporun hazırlanması elzem olmayıp, tüm ortakların anlaşması halinde küçük veya orta ölçekli şirketler tür değiştirme raporunun düzenlenmesinden vazgeçebilirler.
Bahsedildiği üzere tür değişikliğinin hukukiliği şirketin genel kurulunun onayına tabiidir. TTK m. 189'a göre tür değiştirmek isteyen her şirketin yönetim organı tür değiştirme planını genel kurula sunmak durumundadır. Genel kurulun hangi nisaplarda karar alması gerektiği ise yine aynı maddede detaylı bir şekilde sayılmıştır.
Genel kurulu tür değişikliğine onay vermesi ve karar alınmasından sonra ise bu işlemin tamamlanması adına Ticaret Sicili aracılığıyla bazı işlemler yapılması gerekmektedir. Öncelikle değişiklik talep eden her tür şirket için Mersis'ten başvuru yapılarak talep numarası alınmalı ve randevusuz olarak bölge temsilciliğine başvuru yapılmalıdır. Bölge temsilciliğine değişikliğe ilişkin bazı belgelerin de ibraz edilmesi gerekmektedir.
Bu belgeler şirket türüne göre değişiklik göstermekte olup İstanbul Ticaret Odası'nın internet sitesinde sayılmıştır. Genel hatlarıyla, talebi içeren dilekçe, şirketin sermayesine ilişkin belgeler, yönetim organınca hazırlanan tür değiştirme planı ve raporu, anonim şirketlerde tür değişikliğine ilişkin genel kurul kararının noter tasdikli sureti gibi ve burada sayılmayıp sitede belirtilen diğer belgeler talep edilmektedir.
Özetle
Şirketler kendi amaçları ve yararları doğrultusunda şirket türlerini değiştirmek isteyebilirler. Türk Ticaret Kanunu'nun 180 ile 194. maddeleri arasında bu sürecin nasıl işleyeceği düzenlenmiştir. Tür değişikliği yapmak isteyen bir şirketin genel olarak izleyeceği prosedür şu şekilde özetlenebilir:
- Şirketin yönetim organınca tür değişikliği planı ve raporu hazırlanmalı
- Genel kurulun onayına sunulmalı ve genel kurul tarafından karar alınmalı
- Ticaret Sicil Müdürlüğü'ne başvurularak bazı belgeler ibraz edilmeli ve tür değişikliği prosedürü tamamlanmalı
Footnote
1. Bahtiyar, Ortaklıklar Hukuku s.70 Poroy/Tekinalp/Çamoğlu Ortaklıklar Hukuku, Vedat Kitapçılık, 2019 s.167
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
