በግልጽ ችሎት ሲሰየም ታይቶ የማያውቀው ችሎት፦ የሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት ፍርድ አሰጣጥ ሥነ-ሥርዓት ላይ ምልከታ

የሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት የፍርድ እና ውሳኔ አሰጣጥ ሥነ-ሥርዓት ላይ የቀረበ አጭር ምልከታ

በአልማው ወሌ ጠበቃና የህግ አማካሪ

1. መግቢያ፡ የችግሩ ታሪካዊ ዳራ እና የህግ ማዕቀፍ

1.1. ከ2013 ዓ.ም. በፊት የነበረው ያልተማከለ ሥርዓት፡ "የመግባቢያ ሰነድ" እና ውስንነቶቹ

አርስቱ ትኩረት ከተነፈጉት ሆኖም ግን ከመሰረታዊ የዳኝነት አካሄድ ጉዳዮች አንዱ ይመስለኛል፡፡ ከሰኔ 07 ቀን 1997 ዓ/ም ጀምሮ እስከ ጥር 2013 ዓ/ም ለነበሩት የስራ ጊዚያት የሰበር ችሎቱ አጠቃላይ ስልጣንና አሰራር በዋነኛነት ሲገዛ የነበረው በኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ህገ-መንግስት እና በፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁ. 25/1988 እንዲሁም በአዋጅ ቁጥር 454/1997 አግባብ ነበር። ባለሰባቱ ዳኞች ሰበር ችሎት በአዋጅ ቁጥር 454/97 አንቀፅ 2(4) ስር በተቀመጠው አግባብ ቀድሞ የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም የመቀየር ስልጣን የነበረው ቢሆንም፣ ችሎቱ የሚመራበት ራሱን የቻለ ሥነ-ሥርዓት አልነበረውም። በእነዚህ ጊዚያት ጥቅም ላይ ሲውል የነበረው በተቋሙ ከ2001 ዓ/ም መጨረሻ የተዘጋጀውና ከ2002 ዓ/ም ጀምሮ ተግባራዊ የሆነው 'የመግባቢያ ሰነድ' ሲሆን፣ ሰነዱ በዋነኛነት የሚደነግገው አስገዳጅ ትርጉምን ለመቀየር የሚሰየሙት ዳኞች ቁጥር ቢያንስ ሰባት መሆን እንዳለበት እና ጉዳዩ በፕሬዝዳንቱ በኩል ለሰባት ዳኞች እንዲቀርብ የሚደረግበትን ሁኔታ ነበር። ሆኖም ሰነዱ የባለጉዳዮችን ሚና፣ የክርክር አመራርን እና የውሳኔ አገላለፅን በተመለከተ የሚገልጸው ነገር ያልነበረ ከመሆኑም በላይ የህግ ደረጃውም አወዛጋቢ ነበር። ሰነዱ