SEKYURİTİZASİYA

2026-cı il oktyabrın 27-də Milli Məclis “Banklar haqqında” və “Qiymətli kağızlar bazarı haqqında” Qanunlarda dəyişiklik edən qanun layihəsinə ikinci oxunuşda baxmışdır. Layihə sekyuritizasiya qanun çərçivəsini (“Qiymətli kağızlar bazarı haqqında” Qanunda yeni 8-2-ci fəsil) müəyyən edir.

Şirkət (satıcı) uyğun tələbləri ixtisaslaşdırılmış sekyuritizasiya şirkətinə satacaq, həmin şirkət isə bu tələblər üzrə daxilolmalar hesabına ödənilən istiqrazlar buraxacaq. Uyğun aktivlərə kredit, maliyyə icarəsi və faktorinq müqavilələri üzrə tələblər, habelə listinqdə olmayan korporativ istiqrazlar aiddir; Mərkəzi Bank digər aktivləri də müəyyən edə bilər. Digər hallarla yanaşı, normativ aktlarla müəyyən edilmiş hallarda güzəştli kreditlər, iflas prosesində olan borclulara qarşı tələblər, dövri ödənişlər nəzərdə tutulmayan debitor borcları və üçüncü şəxslərin xeyrinə yüklü aktivlər istisna edilir.

Hər bir əməliyyat üçün Azərbaycan Mərkəzi Bankı tərəfindən təsdiq edilmiş sekyuritizasiya planı tələb olunur; Mərkəzi Bank qərarı 20 iş günü ərzində verir. Təklif olunan 74-9-cu maddəyə əsasən, alğı-satqı müqaviləsi plan təsdiq edildiyi andan qüvvəyə minir və mülkiyyət hüququ sekyuritizasiya şirkətinə keçir; satış qiyməti istiqrazların yerləşdirilməsi başa çatdıqdan sonra 30 gün ərzində yerləşdirmədən əldə edilən vəsait hesabına ödənilir. Yerləşdirmə baş tutmazsa, müqaviləyə xitam verilir və mülkiyyət hüququ satıcıya qayıdır. Tələblərə uyğun olmayan aktivlər aşkar edildikdə, satıcı 10 təqvim günü ərzində onları əvəz etməli, bu mümkün olmadıqda isə geri almalıdır. Beləliklə, layihə mülkiyyət hüququnun plan təsdiq edildikdə keçməsini, ödənişin isə istiqrazların yerləşdirilməsindən vəsait daxil olanadək təxirə salınmasını nəzərdə tutur.

Reyestrə daxil edildiyi andan aktivlər Qanun üzrə istiqraz sahiblərinin xeyrinə girov qoyulmuş hesab olunur, başqa şəxslərin xeyrinə yüklənə və ya digər kreditorların tələblərinin ödənilməsinə yönəldilə bilməz. Bu, portfeli rəqabət aparan icra tələblərindən qoruyur, lakin əsas borcluların ödəniş etməməsi riskindən qorumur. İstiqrazlar, ümumiyyətlə, yalnız institusional investorlar üçün nəzərdə tutulur.

Satıcı istiqrazların ən azı beş faizini əldə etməli və onları tədavül müddətinin sonunadək özgəninkiləşdirmədən saxlamalıdır; baza emissiya prospekti əsasında bir neçə buraxılış olduqda bu tələb daha aşağı reytinqli, reytinq olmadıqda isə kredit riski daha yüksək olan istiqrazlara şamil edilir. İstiqrazlara tam və qeyd-şərtsiz dövlət zəmanəti və ya Azərbaycanın üzv olduğu beynəlxalq təşkilatın təminatı verildikdə bu tələb tətbiq edilmir. Məqsəd satıcının aktivlərin icrasına görə riskdə qalmasını təmin etməkdir.

Mərkəzi Bank planları təsdiq edəcək, sekyuritizasiya şirkətlərinə və xidmət agentlərinə nəzarət edəcək. Sekyuritizasiya şirkətləri tələblərin qalığı və ödənişlər barədə Mərkəzi Banka və istiqraz sahiblərinə rüblük hesabat verməlidir. “Banklar haqqında” Qanuna edilən əlaqəli dəyişikliklər bank sirrini təşkil edən məlumatların sekyuritizasiya şirkətlərinə açıqlanmasına imkan verəcək, həmin şirkətlər isə məxfilik rejiminə riayət etməlidir.

Maliyyə institutları üçün əsas məsələlər: tələblərin uyğunluğu, ötürmənin hüquqi qüvvəsi, xidmət razılaşmaları və Mərkəzi Bankın icra qaydaları.

YENİ HPBS

2026-cı il sentyabrın 30-da Milli Məclis Quba-Xəzəryanı ərazisi üzrə Kəşfiyyat, İşlənmə və Hasilatın Pay Bölgüsü Sazişini (EDPSA) təsdiq edən 482-VIIQ nömrəli Qanunu qəbul etmişdir. Qanun 2026-cı il oktyabrın 12-də dərc olunmuş və qüvvəyə minmişdir. EDPSA 2026-cı il fevralın 18-də SOCAR, Gran Tierra Energy (Azerbaijan) GmbH və SOCAR Quba-Xəzəryanı MMC tərəfindən imzalanmışdır və Quba, Qusar, Şabran, Siyəzən və Xızı rayonlarının bəzi hissələrini əhatə edir. Gran Tierra 65 faiz iştirak payı ilə operatordur. Şərtlərə əsasən, kəşfiyyat və qiymətləndirmə üçün beş il, kommersiya əhəmiyyətli kəşfdən sonra isə 25 illik işlənmə dövrü nəzərdə tutulur ki, bu da beş il uzadıla bilər.

Qanun EDPSA-ya, onun on əlavəsinə və Hökumət Təminatına qanun qüvvəsi verir; Saziş başqa hal nəzərdə tutmadıqca, bu sənədlər qüvvədə olduğu müddətdə mövcud və ya gələcək qanunların, fərmanların və inzibati sərəncamların onlara zidd müddəalarından üstün tutulur. Podratçı tərəflər müqavilə sahəsində neft-qaz əməliyyatları aparmaq üçün müstəsna hüquqa malikdirlər; onların hüquqları razılıqları olmadan azaldıla və ya dəyişdirilə bilməz, düzəlişlər isə EDPSA-ya uyğun olaraq yazılı razılıq tələb edir.

Hökumət Təminatı (Nazirlər Kabinetinin 2026-cı il 9 iyun tarixli 174 nömrəli Qərarı) EDPSA üzrə hüquqları dəstəkləyir və tələb olunan icazələri, o cümlədən lisenziyaları, icazələri və gömrük rəsmiləşdirilməsini əhatə edir. O, zidd tədbirlərin podratçının qorunan hüquqlarına və ya iqtisadi vəziyyətinə mənfi təsir göstərdiyi hallarda öz şərtləri çərçivəsində kompensasiya nəzərdə tutur; ekspropriasiya və milliləşdirməni əhatə edir və tam bazar dəyəri əsasında kompensasiya müəyyən edir; mübahisələri arbitraja yönləndirir.

Təsdiqləyici Qanun və Hökumət Təminatı dərc edilmişdir, lakin EDPSA-nın tam mətni və kommersiya və maliyyə şərtlərini ehtiva edəcək on əlavə ictimaiyyətə açıq görünmür. Əvvəlki əsas hasilatın pay bölgüsü sazişləri (AÇG, Şah Dəniz) imzalandıqdan illər sonra ictimaiyyət üçün əlçatan edilmişdir; AÇG üzrə son dəyişiklik isə məlumata görə açıqlanmamışdır.

Gran Tierra Energy Inc.-in Calgary (Kanada) mərkəzli, səhmləri açıq ticarət olunan (NYSE American: GTE), 2003-cü ildə təsis edilmiş müstəqil neft-qaz şirkəti olduğu görünür; şirkət Kolumbiyada, Ekvadorda və Kanadada fəaliyyət göstərir. Şirkətin səhmləri geniş yayılıb: təxminən 60 faizi ümumi ictimaiyyətə, qalanının əksəriyyəti isə institusional investorlara və fondlara məxsusdur. Bildirilən ən böyük səhmdarlar Daniel Lau, LM Asset Management və Equinox Partners-dir, hər biri təxminən 10–14 faiz paya malikdir. EDPSA şirkətin Azərbaycana ilk girişidir.

AQROPARKLAR ÜZRƏ TƏKLİF OLUNAN İŞ İCAZƏSİ İSTİSNALARI

2026-cı il oktyabrın 20-də Milli Məclisin Hüquq Siyasəti və Dövlət Quruculuğu Komitəsi aqropark rezidentləri tərəfindən işə cəlb edilən əcnəbilərə dair Miqrasiya Məcəlləsinə dəyişiklik layihəsini müzakirə etmişdir. Layihə 2026-cı il oktyabrın 27-də birinci oxunuşda qəbul edilmişdir və hələ qanuna çevrilməmişdir. Təklif olunan 64.0.19-1-ci maddə aqropark rezidenti olan hüquqi şəxslərin rəhbərlərini və müavinlərini, habelə onların işə cəlb etdiyi müvafiq peşə təcrübəsi olan aqronomları, bağçılıq mütəxəssislərini və baytarları iş icazəsindən azad edəcək.

45.1.7-1-ci maddəyə uyğun dəyişiklik uyğun əcnəbilərə və vətəndaşlığı olmayan şəxslərə müvəqqəti yaşamaq icazəsi almaq imkanı verəcək. Mətbuat məlumatlarına görə, bunlar uzunmüddətli icazələrdir və xüsusi qaydalar 2027-ci il yanvarın 1-dən 2032-ci il yanvarın 1-dək qüvvədə olacaq; icazələrin dəqiq şərtləri yekun mətndən asılıdır. Miqrasiya Məcəlləsində texnologiyalar parkının bəzi işçiləri üçün artıq oxşar istisnalar mövcuddur. Genişləndirmə ayrıca iş icazəsi mərhələsini aradan qaldıracaq, lakin müvəqqəti yaşamaq icazələrinə və ya digər miqrasiya tələblərinə ehtiyacı aradan qaldırmayacaq.